Σύκα Ερεσού
Τα Σύκα Ερεσού αποτελούν ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά αγροτικά προϊόντα της Λέσβου, με ιδιαίτερη φήμη να συνοδεύει τα αποξηραμένα σύκα που προέρχονται από την εύφορη περιοχή του Κάμπου της Ερεσού. Η συκιά (Ficus carica) ευδοκιμεί στην περιοχή, αξιοποιώντας τις τοπικές εδαφοκλιματικές συνθήκες, με αποτέλεσμα την παραγωγή καρπών υψηλής ποιότητας. Η καλλιέργεια, συχνά παραδοσιακή και σε πολλές περιπτώσεις βιολογική, συνδέεται άρρηκτα με την ιστορία και τον πολιτισμό του νησιού, αποτελώντας μέρος της διατροφικής του κληρονομιάς. Τα σύκα καταναλώνονται τόσο νωπά, κατά την περίοδο της συγκομιδής, όσο και αποξηραμένα, με την παραδοσιακή μέθοδο της φυσικής ξήρανσης στον ήλιο να διατηρεί τη γεύση και τα θρεπτικά τους συστατικά.
Τα Σύκα Ερεσού είναι κυρίως γνωστά για τα μεγάλα, χοντρόφλουδα σύκα, συχνά αναφερόμενα ως πολίτικα σύκα ή Αϊδίνια. Η ποικιλία Αϊδινιών (πιθανώς Ficus carica L. 'Aidin') ειδικότερα, αναφέρεται πως ευδοκιμεί εξαιρετικά στην Ερεσό λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών, με την καταγωγή της να ανάγεται στην περιοχή του Αϊδινίου της Μικράς Ασίας, κάτι που υποδεικνύει τους ιστορικούς δεσμούς και τις μεταφορές ποικιλιών.
Η περιοχή παραγωγής των Σύκων Ερεσού είναι ο Κάμπος της Ερεσού στη Δυτική Λέσβο. Η Λέσβος είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας, με την περιοχή της Ερεσού να χαρακτηρίζεται από εύφορο έδαφος και ήπιες κλιματικές συνθήκες, με αρκετή ηλιοφάνεια. Το κλίμα είναι μεσογειακό, με ζεστά και ξηρά καλοκαίρια, ιδανικά για την ωρίμανση και τη φυσική αποξήρανση των σύκων. Η ειδική σύνθεση του εδάφους και οι τοπικές κλιματικές διακυμάνσεις, σε συνδυασμό με την επιλεγμένη ποικιλία των Αϊδινιών, συμβάλλουν στη διαμόρφωση των ιδιαίτερων οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του καρπού.
Η καλλιέργεια της συκιάς στην Ερεσό ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό παραδοσιακές και συχνά βιολογικές πρακτικές, χωρίς την εκτεταμένη χρήση χημικών λιπασμάτων ή φυτοφαρμάκων, χάρη στην καταλληλότητα του εδάφους και των κλιματικών συνθηκών.
Εδαφοκλιματικές Απαιτήσεις και Τεχνικές
Η συκιά στην Ερεσό ευδοκιμεί σε δυνατά, ξηρικά εδάφη. Οι απαιτούμενες καλλιεργητικές εργασίες είναι εντατικές και περιλαμβάνουν ξεφύλλισμα, αραίωμα του καρπού και, κυρίως, αυστηρό κλάδεμα – μια παραδοσιακή πρακτική που εκφράζεται με τη φράση πως «η συκιά θέλει παλαβό κλαδευτή» για να αποδώσει πλούσιους και ποιοτικούς καρπούς. Το κλάδεμα στοχεύει στη διατήρηση του σχήματος του δέντρου και στην ενίσχυση της καρποφορίας. Η επικονίαση (διαδικασία που ονομάζεται «ερίνος» ή «γόνιμα») είναι απαραίτητη για ορισμένες ποικιλίες, αν και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες για το αν εφαρμόζεται συστηματικά στην Ερεσό.
Συγκομιδή και Μεταποίηση (Αποξήρανση)
Η συγκομιδή γίνεται το καλοκαίρι, όταν τα σύκα έχουν ωριμάσει πλήρως. Ο παραδοσιακός τρόπος μεταποίησης είναι η φυσική αποξήρανση στον ήλιο.
- Επιλογή: Επιλέγονται τα καλύτερα ποιοτικά σύκα.
- Ξήρανση: Τα σύκα απλώνονται και ξηραίνονται με φυσικές μεθόδους, εκτεθειμένα στον ήλιο, μια διαδικασία που συμπυκνώνει τη γεύση και τα σάκχαρα.
- Παραδοσιακή Απεντόμωση/Επεξεργασία: Μετά την ξήρανση, ακολουθεί η παραδοσιακή μέθοδος απεντόμωσης, κατά την οποία τα σύκα ζεματίζονται σε ζεματιστό νερό μέσα σε καζάνι που θερμαίνεται με φωτιά από ξύλα. Αυτή η διαδικασία διασφαλίζει τη συντήρηση και την υγιεινή του τελικού προϊόντος.
- Άρωμα/Τυποποίηση: Στη συνέχεια, παραδοσιακές συνταγές περιλαμβάνουν το καψάλισμα των αποξηραμένων σύκων σε αρωματικά φύλλα, όπως βασιλικό και δάφνη, για να τους προσδώσουν ιδιαίτερο άρωμα, πριν τη συσκευασία. Ορισμένοι παραγωγοί γεμίζουν τα σύκα με ντόπιο καρύδι τριμμένο στο γουδί, σουσάμι και αρωματικά μπαχαρικά για τη δημιουργία ενός εμπλουτισμένου προϊόντος.
Η καλλιέργεια των σύκων στην Ερεσό, αν και εντοπίζεται σε μικρότερη κλίμακα σε σχέση με την ελαιοπαραγωγή, διατηρεί σημαντική οικονομική και πολιτιστική αξία για την τοπική κοινωνία. Η παραγωγή ποιοτικών, συχνά βιολογικών, αποξηραμένων σύκων προσθέτει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα στον αγροδιατροφικό τομέα της Δυτικής Λέσβου. Οι παραδοσιακές μέθοδοι καλλιέργειας και μεταποίησης συντηρούν την τοπική τεχνογνωσία και διαφυλάσσουν τη βιοποικιλότητα (όπως η ποικιλία Αϊδινιών). Η τυποποίηση και η διάθεση των σύκων, ιδίως από μικρές οικοτεχνίες, ενισχύει την τοπική οικονομία και προβάλλει την περιοχή ως παραγωγό ιδιαίτερων προϊόντων.
Η Ερεσός, η γενέτειρα της μεγάλης λυρικής ποιήτριας Σαπφούς (7ος-6ος αι. π.Χ.) και του φιλοσόφου Θεόφραστου (4ος αι. π.Χ.), του Πατέρα της Βοτανολογίας, έχει μακραίωνη ιστορία. Τα σύκα ήταν ένα από τα σημαντικά εμπορικά προϊόντα της Ερεσού ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., μαζί με τα δημητριακά (ιδιαίτερα το κριθάρι), το σουσάμι και τα σταφύλια. Η ναυτική πόλη της Ερεσού διακινούσε τα προϊόντα της στην Τροία, τον Ελλήσποντο και μέχρι τη μακρινή Αίγυπτο, γεγονός που υπογραμμίζει την ιστορική σημασία της συκοκαλλιέργειας για την οικονομική της ακμή. Η διατήρηση της καλλιέργειας και των παραδοσιακών μεθόδων μεταποίησης αποτελεί ζωντανό κομμάτι αυτής της αγροτικής κληρονομιάς.
Η συγκομιδή και η επεξεργασία των σύκων αποτελούσαν παραδοσιακά κομμάτια του αγροτικού κύκλου της Ερεσού και της ευρύτερης Λέσβου. Η φυσική αποξήρανση στον ήλιο και η τεχνική του ζεματίσματος σε καζάνι με φωτιά από ξύλα είναι πρακτικές που πέρασαν από γενιά σε γενιά, αποτελώντας μέρος της οικοτεχνικής παράδοσης του νησιού. Στη Λέσβο διοργανώνονται επίσης τοπικές γιορτές σύκου (π.χ., στο Ίππειος), όπου παρουσιάζονται και γεύονται παραδοσιακές συνταγές με βάση το σύκο, όπως συκοπιττες και γλυκά.
