Κτηνοτροφικά προϊόντα

Η μοναδικότητα των κτηνοτροφικών προϊόντων των νησιών πηγάζει από την καταγωγή τους από συγκεκριμένες τοπικές φυλές και τη διατροφή ελεύθερης βοσκής στα φρυγανικά οικοσυστήματα.:

• Κατσικάκι Λήμνου & Κατσικάκι Άγιου Ευστράτιου: Αυτή η ονομασία αφορά τα κατσίκια που εκτρέφονται εκτατικά στις εκτάσεις της Λήμνου και του γειτονικού Άγιου Ευστράτιου. Η εκτροφή τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γαλακτοκομική παράδοση του νησιού (Φέτα Λήμνου).
• Ντόπιο Κατσικάκι Θύμαινας: Χαρακτηρίζεται από τη βόσκηση στην άγρια, φτωχή βλάστηση της Θύμαινας, προσδίδοντας στο κρέας ιδιαίτερα έντονη, «άγρια» γεύση.
• Αγριοκάτσικο Ικαρίας: Πρόκειται για αιγοπρόβατα που εκτρέφονται σε ημιάγριες συνθήκες στις δασώδεις πλαγιές της Ικαρίας, τρεφόμενα σχεδόν αποκλειστικά από την τοπική χλωρίδα, γεγονός που οδηγεί σε κρέας με πολύ χαμηλό ενδομυϊκό λίπος και ξεχωριστή γεύση.
• Πρόβατο Φυλής Ευδήλου (Ικαρία): Μια τοπική φυλή προβάτου που εκτρέφεται στην περιοχή Ευδήλου της Ικαρίας, προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού.
• Χιακό Πρόβατο: Γνωστό ως μια από τις πιο παραγωγικές φυλές προβάτου στον κόσμο, κυρίως για την υψηλή παραγωγή γάλακτος, το κρέας του (αρνί) είναι επίσης υψηλής ποιότητας.
• Αρνάκι Λήμνου: Κρέας από τα πρόβατα της Λήμνου, εκτρεφόμενα στην σχετικά μεγαλύτερη πεδιάδα του νησιού, τρεφόμενα με σιτηρά, χόρτα και άχυρο.

Η γεωγραφική περιοχή χαρακτηρίζεται από ετερογένεια στη μέθοδο εκτροφής, ανάλογα με τη μορφολογία του κάθε νησιού.

• Λήμνος & Άγιος Ευστράτιος: Η Λήμνος διαθέτει εκτεταμένες πεδινές εκτάσεις και βοσκοτόπια, υποστηρίζοντας τόσο την αιγοπροβατοτροφία όσο και την εκτροφή βοοειδών. Ο Άγιος Ευστράτιος, μικρότερος και πιο απομονωμένος, βασίζεται αποκλειστικά στην εκτατική εκτροφή αιγοπροβάτων.
• Ικαρία & Θύμαινα: Χαρακτηρίζονται από ορεινό, βραχώδες ανάγλυφο και πυκνή μακκία βλάστηση, ιδανικές συνθήκες για την εκτατική, ημιάγρια εκτροφή των αιγών (αγριοκάτσικο). Η φυλή Ευδήλου της Ικαρίας έχει προσαρμοστεί στις ορεινές αυτές συνθήκες.
• Χίος & Λέσβος: Διαθέτουν σημαντικές κτηνοτροφικές ζώνες, όπου η εκτροφή των προβάτων Χίου και των αιγοπροβάτων Λέσβου είναι αναπτυγμένη, συνήθως σε ημιορεινές εκτάσεις.

Η μέθοδος εκτροφής είναι κατά βάση εκτατική, με τη διατροφή των ζώων να βασίζεται κατά το μεγαλύτερο μέρος του έτους στη φυσική βλάστηση των νησιών.

• Εκτατική Διατροφή: Τα κατσίκια (Λήμνου, Ικαρίας, Θύμαινας) και τα πρόβατα βόσκουν ελεύθερα στους νησιωτικούς βοσκοτόπους. Η κατανάλωση αρωματικών φυτών (θυμάρι, ρίγανη, θρούμπι, πουρνάρια) είναι καθοριστική για τη σύνθεση λιπαρών οξέων και την ένταση του αρώματος του κρέατος.
• Τοπικές Φυλές: Η εκτροφή γίνεται με τοπικές φυλές, οι οποίες έχουν χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, αλλά παράγουν κρέας με υψηλότερη περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία και καλύτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά.
• Συμπληρωματική Σίτιση: Η συμπληρωματική σίτιση είναι απαραίτητη κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ή του χειμώνα (ειδικά για τις γαλακτοπαραγωγικές φυλές όπως το χιακό πρόβατο) και γίνεται με τοπικά παραγόμενες ζωοτροφές (π.χ., κριθάρι Λήμνου) ή υποπροϊόντα.
• Παραδοσιακές Σφαγές: Η παραγωγή κρέατος ακολουθεί έντονη εποχικότητα, με τη σφαγή των αρνιών και των κατσικιών να συγκεντρώνεται κυρίως την περίοδο του Πάσχα και των Χριστουγέννων, καλύπτοντας τις ανάγκες των τοπικών εορταστικών εθίμων.

Η κτηνοτροφία αποτελεί πυλώνα της αγροτικής οικονομίας, διασφαλίζοντας την κοινωνική συνοχή και τη διατήρηση του τοπίου.

• Εισόδημα & Απασχόληση: Παρέχει βασικό εισόδημα στους κατοίκους των ορεινών και ημιορεινών περιοχών, συμβάλλοντας στην οικονομική βιωσιμότητα των νησιών.
• Προϊόντα Μεταποίησης: Το κρέας αποτελεί την πρώτη ύλη για την παραγωγή τοπικών αλλαντικών (π.χ., καβουρμάς) και είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τα ΠΟΠ τυριά των νησιών (Φέτα Λήμνου, Κασέρι Λήμνου, Λαδοτύρι Λέσβου).
• Περιβαλλοντική Διατήρηση: Η ήπια εκτατική βοσκή συμβάλλει στη διατήρηση των βοσκοτόπων και τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών (καθαρισμός βλάστησης).

Η κτηνοτροφία αιγοπροβάτων αποτελεί μακραίωνη παράδοση στο Αιγαίο, καθώς ήταν η πιο βιώσιμη μορφή εκμετάλλευσης ζώων στα άνυδρα εδάφη.

• Τοπικές Φυλές: Η εξέλιξη των φυλών, όπως το πρόβατο Χίου και η φυλή Ευδήλου, αποτελεί κληρονομιά αιώνων επιλεκτικής εκτροφής και προσαρμογής στο μικροκλίμα του κάθε νησιού.
• Το Πανηγύρι της Ικαρίας: Το Αγριοκάτσικο Ικαρίας είναι ένα ιστορικό σύμβολο του νησιού και αποτελεί το κύριο πιάτο στα παραδοσιακά πανηγύρια και τις κοινωνικές εκδηλώσεις, όπου μαγειρεύεται σε μεγάλες ποσότητες.

Το κρέας των αιγοπροβάτων βρίσκεται στο επίκεντρο της νησιώτικης γαστρονομικής κουλτούρας, κυρίως σε εορταστικά πλαίσια.

• Κατσικάκι Βραστό Ικαρίας: Πρόκειται για την πιο εμβληματική συνταγή, όπου το αγριοκάτσικο (ή ριφάκι) μαγειρεύεται αργά σε καζάνια με πολλά κρεμμύδια και κρασί, συνήθως σε πανηγύρια, τονίζοντας τη λιτή, αλλά έντονη γεύση του.
• Πασχαλινά Έθιμα: Το αρνάκι ή το κατσικάκι Λήμνου/Λέσβου αποτελεί το κύριο πιάτο της Λαμπρής, μαγειρεμένο συνήθως στον φούρνο με πατάτες και τοπικά αρωματικά.
• Καβουρμάς: Η παραγωγή αλλαντικών και καβουρμά από χοιρινό κρέας (κυρίως στη Λήμνο και τη Λέσβο) είναι μια παραδοσιακή μέθοδος συντήρησης κρέατος για τον χειμώνα.