Κακάβια (αχλάδια) Αγιάσου

Η Κακάβια είναι μία από τις πολλές ενδημικές ή παλαιές ποικιλίες αχλαδιών που ευδοκιμούν στην Αγιάσο, η οποία είναι γνωστή για την εξαιρετικά μεγάλη ποικιλομορφία της σε οπωροφόρα δέντρα. Χαρακτηρίζεται ως μεγαλόκαρπη ποικιλία, σε αντίθεση με άλλα τοπικά αχλάδια όπως οι μικρόκαρποι Αχτσέδες ή Μουντζουρίτες. Αυτό το χαρακτηριστικό της την καθιστά ιδιαίτερα επιθυμητή για νωπή κατανάλωση αλλά και για μεταποίηση, όπως γλυκό του κουταλιού.

Η μοναδικότητα της ποικιλίας εδράζεται στην τοπική προσαρμοστικότητα και τη γενετική της ταυτότητα, που έχει διαμορφωθεί μέσα από αιώνες επιλογής και καλλιέργειας στο μικροκλίμα του όρους Όλυμπος της Λέσβου, καθιστώντας την πολύτιμο διατηρητέο γενετικό υλικό.

Η καλλιέργεια της Κακάβιας είναι στενά συνδεδεμένη με τον ορεινό οικισμό της Αγιάσου, ο οποίος είναι χτισμένος αμφιθεατρικά στις πλαγιές του όρους Όλυμπος της Λέσβου, σε υψόμετρο περίπου 460 μέτρων.

Η περιοχή της Αγιάσου, μαζί με τον γειτονικό Ασώματο, αποτελεί παραδοσιακό κέντρο δενδροκομίας. Τα περιβόλια βρίσκονται σε εδάφη που χαρακτηρίζονται από καλή αποστράγγιση και είναι συχνά βαθιά και γόνιμα, ιδανικά για την αχλαδιά. Το κλίμα είναι μεσογειακό, ορεινό, προσφέροντας το απαραίτητο χειμερινό ψύχος για τη διακοπή του λήθαργου των οφθαλμών, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού μετριάζονται από το υψόμετρο. Η παρουσία του όρους Όλυμπος εξασφαλίζει επίσης σχετική υγρασία και προστασία από τους ισχυρούς ανέμους του Αιγαίου.

Η καλλιέργεια της Κακάβιας Αγιάσου ακολουθεί παραδοσιακές, συχνά ξερικές ή ημί-ξερικές πρακτικές, που ελάχιστα έχουν αλλάξει στο πέρασμα των δεκαετιών.

Τεχνικές Καλλιέργειας και Υποκείμενο: Η μέθοδος πολλαπλασιασμού βασίζεται κυρίως στον εμβολιασμό της ποικιλίας σε άγριες γκορτσιές (Pyrus amygdaliformis), που αυτοφύονται στην περιοχή. Αυτή η πρακτική, κοινή για τις τοπικές ποικιλίες αχλαδιάς στη Λέσβο, προσδίδει στο δέντρο μεγάλη ζωηρότητα, αυξημένη αντοχή στην ξηρασία και προσαρμοστικότητα στα άγονα εδάφη, μειώνοντας δραστικά την ανάγκη για εντατική φροντίδα. Χαρακτηριστικό των παραδοσιακών περιβολιών της Αγιάσου είναι η έλλειψη ομοιόμορφου σχεδίου φύτευσης και η σχεδόν μηδενική εφαρμογή λίπανσης ή φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων, με την φροντίδα να περιορίζεται στο κλάδεμα και την περιστασιακή χειρωνακτική αφαίρεση ζιζανίων.

Συγκομιδή: Ως μεγαλόκαρπη ποικιλία, η Κακάβια συγκομίζεται χειρωνακτικά όταν φτάσει στο επιθυμητό στάδιο ωρίμανσης. Οι καρποί, που προορίζονται για νωπή κατανάλωση ή μεταποίηση, πωλούνται στις γύρω περιοχές, καθώς η έλλειψη κατάλληλων ψυγείων και η φύση της παραγωγής (μικρές ποσότητες πολλών ποικιλιών) δεν ευνοούν τη μακρά συντήρηση.

Η διατήρηση της Κακάβιας και των άλλων τοπικών ποικιλιών αχλαδιάς στην Αγιάσο έχει έναν ουσιαστικό πολιτιστικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο στη Λέσβο.

Περιβαλλοντική Βιωσιμότητα: Η ποικιλία Κακάβια συμβάλλει στη διατήρηση της αγροτικής βιοποικιλότητας της Λέσβου, αποτελώντας ένα προσαρμοσμένο γονότυπο που είναι ανθεκτικός στις τοπικές ασθένειες και τις ξηροθερμικές συνθήκες. Η καλλιέργεια της, η οποία συνήθως δεν απαιτεί φυτοφάρμακα ή εντατική άρδευση, ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της αειφόρου γεωργίας και της βιολογικής καλλιέργειας.

Κοινωνικο-Οικονομική Συνεισφορά: Οι τοπικές ποικιλίες, όπως η Κακάβια, ενισχύουν την οικιακή οικονομία και την τοπική αγορά της Αγιάσου, προσφέροντας ένα ξεχωριστό προϊόν για νωπή κατανάλωση και μεταποίηση (π.χ., από τους τοπικούς γυναικείους συνεταιρισμούς). Η ύπαρξη αυτού του πλούτου οπωροφόρων συμβάλλει στην ταυτότητα της Αγιάσου ως ορεινού παραγωγικού κέντρου.

Η Αγιάσος, χτισμένη στις πλαγιές του Ολύμπου, έχει μακρά ιστορία ως κέντρο δεξιοτεχνίας και αγροτικής παραγωγής στη Λέσβο, εν μέρει λόγω των φορολογικών προνομίων που είχε λάβει κατά την οθωμανική περίοδο. Η περιοχή φημίζεται για τη διατήρηση περίπου 30 διαφορετικών ποικιλιών αχλαδιών (μαζί με πάνω από 10 ποικιλίες σύκων), γεγονός που μαρτυρά τη σημασία της αχλαδιάς στη διατροφή και το εμπόριο της κοινότητας επί αιώνες.

Οι αχλαδιές (όπως η Κακάβια) μαζί με τα σύκα, αποτελούσαν τα βασικά εμπορεύσιμα προϊόντα της Αγιάσου στο παρελθόν, με την εξαγωγή τους να αναφέρεται σε διάφορα μέρη, ενώ χρησιμοποιούνταν εκτενώς και για τις ανάγκες της οικιακής οικονομίας (αποξηραινόμενα, γλυκά). Η γνώση της αναγνώρισης, του εμβολιασμού και της διατήρησης αυτών των ποικιλιών αποτελεί άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Αγιάσου.