Τσίχλα Μαστίχας (ΕΛΜΑ)

Το προϊόν "Τσίχλα Μαστίχας Χίου", ευρέως γνωστό με την εμπορική ονομασία "ΕΛΜΑ" (Ελληνική Μαστίχα), αποτελεί ένα από τα τρία προϊόντα που έλαβαν την επίσημη αναγνώριση Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.) από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 1997. Αυτή η αναγνώριση καθιστά την Τσίχλα Μαστίχας Χίου ένα προϊόν με αυστηρές προδιαγραφές, οι οποίες απαιτούν τη χρήση Μαστίχας Χίου Π.Ο.Π., δηλαδή της φυσικής ρητίνης που συλλέγεται αποκλειστικά στα Μαστιχοχώρια της νότιας Χίου. Η μοναδικότητα της τσίχλας πηγάζει από τον αρωματικό παράγοντα που χρησιμοποιείται, ο οποίος είναι η φυσική ρητίνη (από 5% στη σύνθεση) ή/και το Μαστιχέλαιο Χίου Π.Ο.Π., που προέρχεται από την απόσταξη της ίδιας ρητίνης, προσδίδοντας το χαρακτηριστικό διακριτικό άρωμα.

Η γεωγραφική περιοχή στην οποία παράγεται και επεξεργάζεται η πρώτη ύλη για την Τσίχλα Μαστίχας είναι τα 24 Μαστιχοχώρια της νότιας Χίου. Η οριοθέτηση αυτή δεν αφορά μόνο τη συγκομιδή της ρητίνης, αλλά και την ίδια την καλλιέργεια, η οποία έχει αναγνωριστεί ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της UNESCO (2015). Η μονοκαλλιέργεια του μαστιχοφόρου σχίνου (Pistacia lentiscus var. chia) σε αυτή τη ζώνη είναι ένα μοναδικό γεωγραφικό φαινόμενο, καθώς το ενδημικό αυτό φυτό παράγει την ευωδιαστή ρητίνη μόνο υπό τις ειδικές εδαφοκλιματικές συνθήκες της νότιας Χίου. Το ξηρό κλίμα, οι ασβεστολιθικές εδαφικές συνθήκες και η μεγάλη ηλιοφάνεια της περιοχής είναι οι καθοριστικοί φυσικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην εξαιρετική ποιότητα και στη χημική σύνθεση της Μαστίχας Χίου, η οποία αποτελεί τον πυρήνα της ταυτότητας της τσίχλας.

Η παραγωγή της Τσίχλας Μαστίχας αποτελεί μια σύνθετη βιομηχανική μεταποίηση, η οποία βασίζεται στην προσεκτικά καθαρισμένη και επεξεργασμένη Μαστίχα Χίου Π.Ο.Π..

1. Προετοιμασία Πρώτης Ύλης: Η φυσική μαστίχα, μετά τη συγκομιδή, υποβάλλεται σε σχολαστικό καθαρισμό και πλύσιμο, παραδοσιακά με τα χέρια και στη συνέχεια με σύγχρονες μεθόδους, ώστε να απομακρυνθούν οι ξένες ύλες. Για την τσίχλα, η καθαρή ρητίνη χρησιμοποιείται είτε σε μορφή κόκκων είτε σε μορφή Μαστιχέλαιου (το αιθέριο έλαιο της ρητίνης) ως κύρια αρωματική ύλη.
2. Παρασκευή Βάσης Τσίχλας: Σε αντίθεση με τη μάσηση της καθαρής ρητίνης όπως γινόταν στην αρχαιότητα, η σύγχρονη τσίχλα παρασκευάζεται αναμειγνύοντας τη φυσική βάση τσίχλας (συχνά με αντιοξειδωτικά όπως το α-τοκοφερόλη) με τα υπόλοιπα συστατικά.
3. Ενσωμάτωση Μαστίχας και Ζύμωση: Στη βάση τσίχλας προστίθενται η Μαστίχα Χίου (σε ποσοστό περίπου 5% σύμφωνα με τις αναλύσεις), η ζάχαρη ή τα πολυόλες (όπως σορβιτόλη, ξυλιτόλη για τις sugar-free εκδοχές) και το σιρόπι γλυκόζης (ή γλυκερίνη ως υγροσκοπικό μέσο). Στη συνέχεια, προστίθεται το Μαστιχέλαιο Χίου (ως πρόσθετη αρωματική ύλη) και ενδεχομένως μενθόλη για την ενίσχυση της φρεσκάδας.
4. Μορφοποίηση και Επικάλυψη: Το μείγμα υποβάλλεται σε ζύμωση και έκλαση (πλάσιμο) μέχρι να αποκτήσει την επιθυμητή υφή. Ακολουθεί η κοπή στα χαρακτηριστικά κουφετάκια ή sticks και η τελική επικάλυψη (συνήθως με χρωστική, όπως διοξείδιο του τιτανίου, και μέσο επικάλυψης, όπως καρναουβικός κηρός) για να διατηρηθεί η υγρασία και να εξασφαλιστεί η σταθερότητα του προϊόντος. Η τελική συσκευασία και τυποποίηση πραγματοποιείται στις εγκαταστάσεις της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου.

Η Τσίχλα Μαστίχας Χίου, ως μεταποιημένο προϊόν της Μαστίχας Χίου Π.Ο.Π., αποτελεί έναν κομβικό οικονομικό πυλώνα για τη Χίο. Η παραγωγή και διαχείριση της πρώτης ύλης και του τελικού προϊόντος γίνεται αποκλειστικά από την Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου (Ε.Μ.Χ.), έναν αναγκαστικό συνεταιρισμό που ιδρύθηκε το 1938. Η Ε.Μ.Χ. εξασφαλίζει τη συλλογική προώθηση και εμπορία της μαστίχας και των παραγώγων της, παρέχοντας σταθερό εισόδημα σε περίπου 4.850 οικογένειες (μέλη του συνεταιρισμού) που κατοικούν στα Μαστιχοχώρια. Η ύπαρξη του εργοστασίου παραγωγής τσίχλας ΕΛΜΑ (από το 1985) διασφαλίζει την προστιθέμενη αξία του μοναδικού αυτού προϊόντος να παραμένει στην τοπική κοινωνία, συμβάλλοντας στη διατήρηση του αγροτικού πληθυσμού και στη διαφύλαξη του πολιτιστικού τοπίου της νότιας Χίου.

Η Μαστίχα Χίου έχει μια μακραίωνη ιστορία, με την πρώτη επίσημη αναφορά στη χρήση της για μάσηση να προέρχεται από τον Ηρόδοτο τον 5ο αιώνα π.Χ. Η χρήση της μαστίχας ως φυσική τσίχλα για τον καθαρισμό των δοντιών και την καλή αναπνοή ήταν διαδεδομένη στους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου από την αρχαιότητα. Κατά τη διάρκεια της Γενοβέζικης (1346-1566) και της Οθωμανικής περιόδου, η μαστίχα αναδείχθηκε σε πολύτιμο εμπόρευμα ("λευκός χρυσός"), με αυστηρούς νόμους να διέπουν την παραγωγή και την εμπορία της. Η σύγχρονη ιστορία της Τσίχλας ΕΛΜΑ ξεκινά το 1958, όταν κυκλοφόρησε ως η πρώτη ελληνική τσίχλα με μαστίχα. Αυτή η εξέλιξη σηματοδότησε τη μετάβαση από τη μάσηση της καθαρής, ακατέργαστης ρητίνης, στη συστηματική παραγωγή ενός μεταποιημένου προϊόντος, διατηρώντας όμως τον πυρήνα της παράδοσης και του μοναδικού αρώματος, κάτι που επισφραγίστηκε με την αναγνώριση ΠΟΠ το 1997.

Η Μαστίχα, και κατ' επέκταση η Τσίχλα Μαστίχας, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα έθιμα της Χίου και, γενικότερα, με τη μεσογειακή κουλτούρα φιλοξενίας. Η προσφορά μαστίχας (είτε σε κρύσταλλο, είτε ως υποβρύχιο, είτε σε μορφή τσίχλας) παραδοσιακά αποτελούσε κέρασμα και ένδειξη καλής υποδοχής προς τους επισκέπτες, συνδεδεμένη με την ιδέα της καθαρότητας και της ευεξίας. Το μάσημα της μαστίχας θεωρούνταν στην Ανατολή και ως μέσο ομορφιάς για τις γυναίκες, καθώς κρατούσε τα δόντια λευκά και την αναπνοή ευχάριστη. Σήμερα, αν και η ΕΛΜΑ είναι ένα βιομηχανικό προϊόν, διατηρεί την πολιτισμική του αξία ως προϊόν-σύμβολο που φέρει το αυθεντικό άρωμα της παράδοσης.